De saga van Thunder Mesa: drie attracties, één verhaal

Je kunt dit verhaal geweldig vinden zonder ooit in een van deze attracties te zijn geweest, en daar draait het juist om. Disney bedacht voor het Frontierland in Parijs een compleet en verzorgd verhaal, dat zich op drie plekken tegelijk afspeelt. Ik vertel het je hier als een verhaal, op basis van de officiële versie (die van Disneyland Paris, die soms afwijkt van de andere parken).

Daarna kijk ik achter de schermen: hoe, door wie en in welke context deze attracties werkelijk zijn gebouwd. Je zult zien: zodra je de rode draad kent, kijk je nooit meer op dezelfde manier naar Frontierland.

Thunder Mesa is een verzonnen stad in het Amerikaanse Westen, aan de voet van een rode berg in een onherbergzame woestijn. Het lot van de stad past in één zin: ze is geboren uit het goud en gestorven door de vloek die het goud bewaakte.

Halverwege de negentiende eeuw trekken goudzoekers naar deze streek op zoek naar erts.

De ontdekking van een rijke goudader in Big Thunder Mountain zorgt voor een goudkoorts. Binnen een paar jaar verandert de woestijn in een levendige stad, met winkels en zaken uit het Westen (de versterkte ingang van Fort Comstock, het Thunder Mesa Mercantile Building, de Lucky Nugget Saloon, in 1858 opgericht door Miss Diamond Lill). Dan verschijnt de man om wie alles zal draaien.

Henry Ravenswood, een goudzoeker geboren in 1795, stuit in 1853 op de goudader. Hij richt de Thunder Mesa Mining Company op, wordt eigenaar van de mijn van Big Thunder Mountain en de rijkste man van de streek, en sticht de stad Thunder Mesa. Op Boot Hill, de heuvel die boven de stad uittorent en is gewijd aan de stichtersfamilies, laat hij een groot victoriaans landhuis bouwen. Daar woont hij met zijn vrouw Martha (geboren in 1802) en hun enige dochter, Melanie (geboren in 1842). Op diezelfde heuvel ligt de begraafplaats van de stad, met de graven van de Ravenswoods.

Dat is het decor. Een welvarende stad, een machtige familie, een berg vol goud. Alles lijkt klaar voor succes, en precies daar slaat het verhaal om.

Voor de goudzoekers kwamen, was er een legende. Volgens de plaatselijke folklore van de inheemse Amerikanen woont in Big Thunder Mountain de Thunderbird, de dondervogel: een beschermgeest in de vorm van een reusachtige vogel, die waakt over het goud en zilver in de berg.

Wie zijn schat durft te stelen, krijgt te maken met zijn woede. Eén vleugelslag is genoeg om bliksems los te laten en een aardbeving te veroorzaken. Henry Ravenswood geloofde nooit in die verhalen.

Een paar jaar lang levert de mijn grote hoeveelheden goud op, en de vloek lijkt niet meer dan bijgeloof. Maar het goud raakt op. Om verder te graven, pakken de mijnwerkers het dynamiet erbij en blazen ze diep de rots in. Die ontheiliging wekt de Thunderbird, en de onverklaarbare verschijnselen beginnen opnieuw: de berg rommelt, de wagons slaan op hol, de mijn is niet meer te beheersen. Die ontketende woede beleef je aan boord van de mijntrein.

In Disneyland Paris heeft deze berg een bijzondere plek. Big Thunder Mountain, door Franse bezoekers vaak "Le Train de la Mine" (de mijntrein) genoemd, staat op een eiland midden in de Rivers of the Far West, waar de andere Disneyparken meestal het eiland van Tom Sawyer hebben. Je komt er via een station aan de rivier, door twee tunnels die onder het water naar het eiland lopen: iets wat alleen de versie in Parijs heeft.

Het is ook een op hol geslagen mijntrein (een runaway mine train), dus een achtbaan in het thema van een mijn die uit de hand loopt.

Praktische info (de wachtrij, de minimale lengte, de sensaties) vind je op de pagina van de attractie: Big Thunder Mountain. Onthoud hier vooral dat deze berg geen gewone achtbaan is: hij is de oorzaak van alles wat volgt. Henry Ravenswood was eigenaar van de mijn, en juist die mijn verbindt de berg rechtstreeks met het landhuis van de Ravenswoods.

In 1860 bereikt de woede van de Thunderbird zijn hoogtepunt. Een zware aardbeving treft Thunder Mesa. Ze verwoest de mijn, laat een deel van de stad in een canyon storten en doodt veel inwoners, onder wie Henry Ravenswood en zijn vrouw Martha. De stad, zonder stichters en zonder goud, raakt langzaam verlaten.

Na de ramp wordt er iets vreemds gemeld: de locomotieven worden teruggevonden terwijl ze vanzelf rond de berg rijden, zonder machinist of bemanning, alsof ze bezeten zijn. Daar komt de attractie vandaan zoals je die kent: de Big Thunder Mountain Railroad wordt in het oude mijnkamp bedacht, zodat bezoekers in deze dolle treinen kunnen stappen en de vloek opnieuw beleven.

De aardbeving van 1860 verwoest niet alleen de berg: hetzelfde drama is ook het begin van het verhaal van het landhuis van de Ravenswoods.

Het landhuis van de Ravenswoods kijkt vanaf zijn heuvel uit over de stad en de berg. Hier speelt het donkerste deel van het verhaal. Het is ook een van de weinige versies van de Haunted Mansion met een eigen officieel verhaal, dat zich afspeelt in het Amerikaanse Westen in plaats van in een willekeurig spookhuis.

Melanie groeit op in dit landhuis. Ze is een van de beste partijen van Thunder Mesa en heeft veel aanbidders. Het probleem is haar vader: Henry kan niet verdragen dat ze met een andere man zou vertrekken.

De officiële versie, zoals die tegenwoordig wordt verteld, is ijzingwekkend: de Phantom, de dreigende verteller die over het landhuis heerst, is Henry Ravenswood zelf. Om zijn dochter bij zich te houden, zelfs na de dood, heeft hij de aanbidders van Melanie een voor een vergiftigd.

Vier mannen hebben haar het hof gemaakt, vier mannen zijn gestorven. Door het wachten en het verliezen van wie ze liefheeft, wordt Melanie gek. Ze dwaalt voor eeuwig door de gangen, in haar bruidsjurk, met haar boeket in de hand.

De identiteit van de Phantom bleef lang geheim. Jarenlang hield de attractie het bewust vaag. Pas de grote renovatie van 2018 maakte dit verhaal duidelijk en officieel.

Wil je het landhuis bezoeken (wachtrij, verloop van de rit, tips voor de toegang)? Dat staat op de pagina: Phantom Manor.

De vier aanbidders hebben allemaal een beroep dat verbonden is met de economie van Thunder Mesa. Hun namen zijn Amerikaanse woordgrappen, en elke naam voorspelt een dood die past bij het beroep (de zwarte humor waar de Imagineers zo dol op zijn). Hun lot zie je terug in de muziekkamer en in de crypte van het landhuis.

Op het hoogtepunt van Thunder Mesa trekt de rijkdom handel en reizigers aan. Zo verschijnen een elegante aanlegsteiger, de Thunder Mesa Riverboat Landing, en twee raderboten die over de Rivers of the Far West varen: de Mark Twain en de Molly Brown.

Hun namen zijn niet toevallig gekozen. De Mark Twain is een eerbetoon aan de schrijver van Tom Sawyer (eigenlijke naam Samuel Langhorne Clemens), van wie Walt Disney al sinds zijn jeugd fan was. De Molly Brown is genoemd naar "de onzinkbare" Molly Brown, die de ramp met de Titanic overleefde. De boot heeft het silhouet van de raderboten die tijdens de goudkoorts de rivieren in het Westen opvoeren.

Vanaf het dek vaart de boot rond het eiland en heb je het beste overzicht van Thunder Mesa: de berg aan de ene kant, het landhuis van de Ravenswoods op zijn heuvel aan de andere kant, en overal de decors langs de rivier (een oude slapende visser, geisers zoals in Yellowstone, dinosaurusbotten). Vanaf de boot begrijp je dat de drie plekken bij dezelfde wereld horen.

Voor de praktische kant van de rondvaart (en welke boot er werkelijk vaart) kijk je op de pagina van de Thunder Mesa Riverboat. Goed om te weten: rond de Rivers of the Far West zijn nieuwe bewegende taferelen toegevoegd (bizons, wasberen en andere prairiedieren naar tekeningen van Marc Davis), te zien vanaf het dek van de Molly Brown. De aanlegsteiger (Thunder Mesa Riverboat Landing) blijft open.

Dit is de kern van het verhaal, die drie attracties tot één saga maakt. Het goud van Big Thunder Mountain maakt Henry Ravenswood rijk. Met dat fortuin bouwt hij de stad Thunder Mesa en het landhuis op de heuvel. Maar het opblazen van de berg met dynamiet ontheiligt hem en wekt de Thunderbird. Zijn woede veroorzaakt de aardbeving van 1860, die Henry en Martha doodt.

Henry keert terug als de Phantom. Hij spookt door het landhuis en veroordeelt Melanie tot eindeloos wachten. De stad, zonder stichters en zonder goud, raakt in verval en loopt leeg. En de Riverboat vaart nu tussen deze spookachtige ruïnes.

Eén woede, drie lotgevallen. De berg, het landhuis en de boot vertellen samen de opkomst, de bloeitijd en de ondergang van Thunder Mesa.

Tot zover het verzonnen verhaal. Nu kijk ik achter de schermen, want de werkelijke geschiedenis van Thunder Mesa is net zo interessant. De drie attracties gingen open samen met het park, op 12 april 1992 (het park heette toen Euro Disneyland). Dat is opvallend: Big Thunder Mountain is van de vier Big Thunder-bergen in de wereld de enige die al op de eerste dag van zijn park openging.

Achter dit stukje Frontierland zit een team: de Imagineers van Walt Disney Imagineering, onder leiding van Tony Baxter, de uitvoerend ontwerper die de grote Disneyklassiekers moest aanpassen aan de smaak van een Europees publiek.

In plaats van de Amerikaanse versies te kopiëren, besloten Baxter en zijn team alle attracties van Frontierland te verbinden met één verhalend decor: de stad Thunder Mesa. Dat idee bouwt voort op de concepten van een project dat de beroemde Imagineer Marc Davis jaren eerder had bedacht. Het doel: de berg, het landhuis en de rivier moesten één samenhangend verhaal vertellen.

Die keuze maakt het Frontierland in Parijs anders dan zijn Amerikaanse neven (en voor velen ook meer doordacht).

Wil je Frontierland plaatsen in de grote geschiedenis van het park (de bouw, de themagebieden, de veranderingen)? Lees dan de geschiedenis van Disneyland Paris. Je kunt ook de geschiedenis van Space Mountain lezen, de andere grote berg van het park, of een stap terug doen met de Disneyparken in de wereld.

Het idee van een spookhuis in een Disneypark is veel ouder dan het park in Parijs: het gaat terug tot de begintijd van Disneyland in Californië. Walt Disney sprak toen over een "bejaardentehuis voor geesten", een idee dat al in 1951 was bedacht.

In 1952 tekent Imagineer Harper Goff een eerste versie, al verbonden met het idee van het Wilde Westen. In 1953 tekent Sam McKim het gebouw en krijgt de attractie de naam Haunted Mansion, die in 1957 definitief wordt.

Toen de Imagineers Phantom Manor voor Parijs ontwierpen, doken ze terug in die eerste versies, vooral in de tekening van Harper Goff, geïnspireerd op de rijke Amerikaanse huizen uit de tweede helft van de negentiende eeuw. Phantom Manor is dus geen kopie van de Amerikaanse Haunted Mansion. Het is een verwant, met dezelfde wortels maar in een eigen westernwereld.

Nog voor je binnen bent, zet de gevel de toon: het is de enige Haunted Mansion in de Disneyparken met een westernthema en de enige die er bewust vervallen uitziet. De illusie van slijtage wordt versterkt door doffere kleuren aan de rechterkant, de kant waar in het Westen het slechte weer meestal vandaan komt (uit het oosten).

In de tuinen ademt alles verlatenheid: treurwilgen, cipressen, scheve bomen, een kiosk, een eindeloos herhaalde, zeurende melodie, kaarslicht en silhouetten achter de ramen (onder wie Melanie, met een kaars in de hand).

De voertuigen van Phantom Manor heten Doom Buggies. Ze gebruiken het Omnimover-systeem, in de jaren 1960 bedacht door de Imagineers en ontwikkeld door WED Enterprises (de oude naam van Walt Disney Imagineering). Zo werkt het: een ketting van voertuigen die continu doorrijden. Elk voertuig kan 180° draaien volgens een vooraf ingestelde richting en heeft een omhullende kuip die je blik als een camera stuurt.

Zo kunnen de Imagineers je precies laten zien wat ze willen, op het moment dat ze dat willen.

De figuren die in het landhuis en in Phantom Canyon bewegen, zijn Audio-Animatronics: robots die menselijke bewegingen nadoen dankzij elektronische animatie en hydraulische bewegingen. Deze Disneytechnologie was voor het eerst te zien op de wereldtentoonstelling (World’s Fair) van 1964.

De vertelling van Phantom Manor heeft een eigen geschiedenis. De oorspronkelijke stem van de Phantom is die van Vincent Price, de horroracteur die veel mensen kennen van de clip Thriller van Michael Jackson (1982). Maar een afspraak met de Franse overheid eiste een vertelling die grotendeels in het Frans was. Bij de opening spreekt dus Gérard Chevalier (die al zijn stem had geleend aan andere attracties, waaronder de Disneyland Railroad), en lange tijd blijft van Vincent Price alleen zijn waanzinnige lach over.

Sinds de renovatie is de vertelling tweetalig: je hoort eindelijk de Engelse opname van Vincent Price, naast een Franse versie ingesproken door Bernard Alane (de stem van Clopin in De Klokkenluider van de Notre Dame).

Melanie zegt geen woord: haar personage zingt alleen klanken zonder tekst. Het themalied van alle Haunted Mansions, "Grim Grinning Ghosts" (tekst van Xavier Atencio, muziek van Buddy Baker, dezelfde makers als "Yo Ho Ho" voor Pirates of the Caribbean), komt van een a-capellaopname van 17 februari 1969, geremasterd in een jazzy soundtrack.

De achtergrondmuziek van het landhuis is gecomponeerd door John Debney, als echo van de Danse macabre van Camille Saint-Saëns, en opgenomen in de Abbey Road-studio’s in Londen met het London Chamber Orchestra. De meest sinistere geluiden zijn gemaakt met Skywalker Sound.

Het grote keerpunt van Phantom Manor is de renovatie van 2018. Het doel: het verhaal van Melanie en de verteller duidelijker en sterker maken, en decors, illusies en nieuwe elementen toevoegen. Deze versie bevestigt officieel dat de Phantom Henry Ravenswood is.

Aan de creatieve kant werd het project geleid door Tom Fitzgerald (creatief directeur en uitvoerend producent) en Imagineer Daniel Joseph (speciale effecten en illusies, groot kenner van het werk van Yale Gracey). Bij Disneyland Paris leidden artistiek directeur Beth Clapperton en het hoofd showdesign Bjørn Heerwagen het project, in samenwerking tussen Amerikaanse Imagineers en Franse teams.

Enkele honderden arbeiders en vakmensen (schilders, decorbouwers, lichttechnici, timmerlieden, robotici, beeldhouwers), voor een groot deel uit de buurt, werkten aan deze renovatie.

Phantom Manor is dan wel een buitenbeentje, het hoort bij een grote familie van Disneyattracties. Het neemt er veel knipogen van over (de zingende bustes, Madame Leota, de klok die dertien keer slaat, het behang), en blijft toch de enige versie in een westernwereld.

Thunder Mesa zit ook vol bredere knipogen die in het hele park terugkomen. Over de bekende Hidden Mickeys (de silhouetten van Mickey die overal verstopt zitten) lees je meer bij de Hidden Mickeys. En voor de andere geheimen in Disneyland Paris kijk je bij de geheimen van Disneyland Paris.

Hou je van dit soort verhalen achter de schermen? Dan vind je andere achtergrondverhalen uit deze reeks misschien ook interessant: het achtergrondverhaal van Pirates of the Caribbean, dat van de Tower of Terror of dat van Indiana Jones.