Het plan van Euro Disney in 1992: wat er gepland was en wat er nooit kwam

Op 12 april 1992 opent het resort onder de naam Euro Disney Resort. Wat die dag opengaat, is geen afgerond project. Het is de eerste fase van een veel groter plan, vijf jaar eerder ondertekend en gebaseerd op het model van Walt Disney World in Florida. Het is het tweede Disneylandpark buiten de Verenigde Staten, na Tokio (geopend in 1983), en het eerste in Europa.

Het idee was een bestemming voor meerdere dagen te bouwen, met meerdere parken, eigen hotels, meren en ontspanning, op een gigantisch stuk grond in Marne-la-Vallée.

Als ik tegenwoordig langs het meer tussen het Disneyland Hotel en het New York wandel, of langs de grote lege stukken grond buiten de parken loop, zie ik de sporen van dat oorspronkelijke plan: een project dat heel groot was opgezet, waarvan maar een deel op het geplande moment is gerealiseerd.

Het plan voorzag in een complete bestemming die in fases moest groeien: een eerste themapark, zeven hotels verbonden door een netwerk van meren, een uitgaanscentrum, een golfbaan en grote grondreserves voor toekomstige parken en hotels.

De zoektocht naar een locatie in Europa begon al in de jaren 1970. Het duurde zo’n tien jaar aan studies voordat Frankrijk won, na een concurrentiestrijd met onder andere Spanje. Daarna viel de keuze op Marne-la-Vallée.

De ontwikkelingsovereenkomst tussen Disney en de Franse overheid wordt op 24 maart 1987 ondertekend. Jacques Chirac, toen premier, en Michael Eisner, president van de Walt Disney Company, zetten hun paraaf. De overeenkomst gaat over de inrichting van sector IV van Marne-la-Vallée. Ze reserveert ongeveer 2 000 hectare grond, zo’n dertig kilometer ten oosten van Parijs. Het masterplan, getekend door Amerikaanse stedenbouwkundige bureaus, is direct geïnspireerd op Walt Disney World. Het doel is geen los park te bouwen, maar een bestemming die de bezoeker meerdere dagen vasthoudt, afgeschermd van de buitenwereld.

Het totale budget van het project wordt geschat op ongeveer 4 miljard dollar. De overeenkomst verplicht de overheid ook tot betere bereikbaarheid: de verlenging van de RER A (Parijse voorstadstrein) tot aan de poorten van het park en de aanleg van een TGV-station (hogesnelheidstrein). Daar komen belastingvoordelen en subsidies bij.

Vanaf het begin spreekt het plan over twee themaparken, en de grond is zo verdeeld dat er op termijn meer kunnen komen.

Bij de opening bestaat het resort uit een themapark (Euro Disneyland, het huidige Disneyland Park), zeven hotels met samen 5 800 kamers, een winkel- en uitgaanscentrum met de naam Festival Disney, een netwerk van meren en een golfbaan. De bouw begon in 1988 en er werkten ongeveer 10 000 mensen aan mee, vooral geschoolde vakmensen (metselaars, timmerlieden, elektriciens).

De hotels kiezen bewust voor één idee: elk hotel staat voor een regio van de Verenigde Staten. Van het roze Disneyland Hotel bij de ingang van het park tot het Cheyenne in de stijl van een westernstad, via het Newport Bay aan het meer. Al in 1988 werd een raad van bekende architecten (Frank Gehry, Michael Graves, Robert Stern, Stanley Tigerman, Robert Venturi) samengesteld om het geheel samenhang te geven.

Festival Disney, het restaurant- en winkelcentrum dat later Disney Village werd, is het werk van Frank Gehry. Je herkent het aan de torens van geoxideerd staal onder een overkapping vol lampen. De golfbaan met 18 holes opent in de zomer van 1992 en krijgt het jaar erna 9 holes extra.

De grote afwezige is het tweede park: de Disney-MGM Studios Europe, gepland voor 1995, werden al halverwege 1992 stilgelegd. Ook een uitbreiding van het hotelgebied en grondreserves voor toekomstige parken waren gepland. Die bleven bij plannen.

Het tweede park moest een werkende film- en televisiestudio worden, half themapark, half productiestudio, rond de gouden eeuw van Hollywood. Het bouwbudget werd geschat op ongeveer 2,3 miljard dollar. Door de financiële problemen van het resort geeft Robert Fitzpatrick, de eerste president van Euro Disney, opdracht om de bouw stil te leggen.

Het project verdwijnt niet helemaal. Het komt terug, maar veel later en flink kleiner, onder de naam Walt Disney Studios Park (aangekondigd in 1999, geopend op 16 maart 2002, met op de openingsdag maar drie van de negen geplande attracties in bedrijf).

Het plan ging nog verder: de grond was bedoeld voor meer parken dan de eerste twee, met een ringweg en grote stukken vrij gelaten grond. Buiten die ringweg was grond gereserveerd voor extra hotels, timesharewoningen en een camping.

Andere onderdelen van het masterplan, zoals een gemengd stadscentrum, een bedrijventerrein en een regionaal winkelcentrum, werden naar het zuidoosten van het terrein verplaatst. Jaren later ontstond daaruit Val d’Europe.

Het resort trok veel minder bezoekers dan verwacht, leed zware verliezen en stond op de rand van een faillissement, met een schuld van ongeveer 3 miljard dollar in de zomer van 1994.

Al in mei 1992 ligt het aantal bezoekers rond 25 000 per dag, ver onder de verwachte 60 000. De verliezen lopen op in het eerste exploitatiejaar. De schuld groeit, en daardoor worden alle uitbreidingsplannen stilgelegd, te beginnen met het tweede park. De droom van een groot resort met meerdere parken hangt af van het financiële overleven van het resort dat al open is.

Het resort werd in 1994 gered door een herkapitalisatie. Bij die gelegenheid kreeg het op 1 oktober 1994 de naam Disneyland Paris.

Het reddingsplan brengt een nieuwe investeerder binnen, de Saudische prins Al-Walid. Hij brengt ongeveer 345 miljoen dollar in voor 24% van het kapitaal. Het aandeel van Disney gaat van 49% naar 39%, en de banken zien een paar jaar af van de rente op de schuld. De nieuwe naam hoort bij dit herstel: het resort wilde de slechte naam van Euro Disney achter zich laten.

Het plan voor een resort met meerdere parken wordt daarmee niet opgegeven. Het tweede park komt pas in 2002. Daarna duurt het nog tientallen jaren voordat de ambitie van een groeiend resort werkelijk weer vorm krijgt met de uitbreiding Disney Adventure World.